Vai trò của vị trí việc làm tin học ứng dụng trong đời sống xã hội hiện đại
15:49 - 20/01/2026
Trong kỷ nguyên số hiện nay, chuyển đổi số đã trở thành xu thế tất yếu và là trọng tâm phát triển của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Công nghệ chỉ là phương tiện, còn con người mới là yếu tố quyết định thành công của chuyển đổi số. Nhận thức được điều này, Nghị quyết 57-NQ/TW (22/12/2024) của Bộ Chính trị đã xác định phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là nền tảng phát triển lực lượng sản xuất mới, tạo động lực then chốt nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh quốc gia. Trong định hướng đó, nguồn nhân lực tin học ứng dụng – những người làm công việc ứng dụng công nghệ thông tin vào thực tiễn – được xem là lực lượng nòng cốt, quyết định trực tiếp tới hiệu quả triển khai chuyển đổi số quốc gia.
Nhu cầu nhân lực tin học ứng dụng ngày càng gia tăng
Sinh viên công nghệ thông tin trong giờ thực hành.
Nhu cầu xã hội đối với nhân lực tin học ứng dụng ở Việt Nam đang tăng mạnh mẽ trong bối cảnh chương trình chuyển đổi số quốc gia được đẩy nhanh. Theo báo cáo thị trường CNTT, đến năm 2025 ngành CNTT Việt Nam cần khoảng 700.000 nhân lực mới, trong khi nguồn cung từ các cơ sở đào tạo chỉ khoảng 500.000, dẫn tới thiếu hụt khoảng 200.000 lao động có kỹ năng. Đây là con số rất lớn, đặt ra thách thức cho tham vọng phát triển kinh tế số nước nhà. Thực tế, nhu cầu tuyển dụng nhân sự CNTT tại Việt Nam hiện đã tăng gấp 4 lần, đặc biệt nhóm phát triển phần mềm tăng gấp đôi, chiếm hơn 50% nhu cầu tuyển dụng toàn ngành. Những lĩnh vực liên quan đến CNTT như thương mại điện tử, ngân hàng số, giáo dục trực tuyến, bảo hiểm vẫn “khát” nhân lực và dự báo tiếp tục tăng cao khi Chính phủ thúc đẩy chuyển đổi số. Đơn cử, kinh tế số Việt Nam bùng nổ nhờ thương mại điện tử nhưng tốc độ tăng trưởng đang bị đe dọa bởi tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng cả về số lượng lẫn chất lượng nhân lực số. Quy mô thị trường TMĐT được dự báo vượt 30 tỷ USD vào 2025, song nhân lực hiện chưa theo kịp đà mở rộng của hệ sinh thái số này. Điều này cho thấy nhu cầu nhân lực tin học ứng dụng vừa lớn về số lượng, vừa đòi hỏi cao về chất lượng, trải rộng ở mọi lĩnh vực kinh tế – xã hội trong giai đoạn chuyển đổi số.
Vai trò thiết yếu của tin học ứng dụng trong các lĩnh vực trọng điểm
Ứng dụng công nghệ thông tin đã thâm nhập sâu rộng vào hầu hết các ngành, lĩnh vực, tạo nên nhu cầu lớn về nhân sự tin học ứng dụng để triển khai, vận hành các hệ thống số. Vai trò của đội ngũ này thể hiện rõ ở một số lĩnh vực tiêu biểu:
- Hành chính công: Trong lĩnh vực chính phủ điện tử và cải cách hành chính, nhân lực tin học ứng dụng giữ vai trò triển khai các hệ thống quản lý, dịch vụ công trực tuyến. Họ phát triển cổng dịch vụ công, quản lý cơ sở dữ liệu dân cư, bảo đảm các thủ tục hành chính được số hóa thông suốt. Nhờ đó, nhiều dịch vụ công đã hoạt động không phụ thuộc địa giới hành chính, hướng tới dịch vụ trực tuyến toàn trình, cá nhân hóa và dựa trên dữ liệu. Các chuyên gia CNTT cũng giúp xây dựng hạ tầng chính quyền số thông minh, tăng cường giám sát và minh bạch trong quản lý nhà nước.
- Giáo dục: Trong giáo dục, nhân lực tin học ứng dụng chịu trách nhiệm triển khai các nền tảng học trực tuyến, phần mềm quản lý trường học và ứng dụng CNTT vào giảng dạy. Nhờ có họ, bài giảng điện tử, lớp học ảo, và kho học liệu số trở nên khả thi, nâng cao chất lượng giáo dục. Giáo viên ngày nay có thể sử dụng các phần mềm trình chiếu, e-learning để bài giảng sinh động và hiệu quả hơn thay vì bảng phấn truyền thống. Đặc biệt trong giai đoạn dịch bệnh, chính đội ngũ này đã hỗ trợ xây dựng hệ thống học online, đảm bảo việc học không bị gián đoạn.
- Y tế: Trong ngành y, các kỹ sư tin học ứng dụng phát triển và quản trị hệ thống hồ sơ sức khỏe điện tử, phần mềm quản lý bệnh viện, ứng dụng khám chữa bệnh từ xa. Những ứng dụng này giúp bác sĩ chẩn đoán nhanh và chính xác hơn, ví dụ trả kết quả xét nghiệm trong vài phút thay vì nửa ngày như trước đây. CNTT cũng hỗ trợ bác sĩ theo dõi hồ sơ bệnh án, quản lý bệnh nhân thuận tiện kể cả khi bệnh nhân điều trị tại nhà. Vai trò của nhân lực CNTT trong y tế càng rõ khi triển khai bệnh án điện tử, tư vấn khám bệnh trực tuyến và các công nghệ như AI trong chẩn đoán hình ảnh.
- Doanh nghiệp vừa và nhỏ: Đối với khối doanh nghiệp SMEs, nhân viên tin học ứng dụng giúp chuyển đổi phương thức vận hành truyền thống sang nền tảng số. Họ triển khai các phần mềm quản lý khách hàng (CRM), hoạch định nguồn lực (ERP), thương mại điện tử, và đảm bảo hạ tầng IT cho doanh nghiệp. Nhờ ứng dụng CNTT, các doanh nghiệp vừa và nhỏ cải thiện hiệu quả sản xuất kinh doanh, tối ưu quy trình và tiết kiệm chi phí. Nhà nước cũng có chính sách ưu đãi, khuyến khích các doanh nghiệp, đặc biệt là SMEs, đầu tư cho chuyển đổi số, ứng dụng khoa học công nghệ để nâng cao hiệu quả quản trị. Điều này cho thấy vai trò tư vấn, triển khai của đội ngũ tin học ứng dụng là rất quan trọng để SMEs bắt kịp thời đại số.
- Thương mại điện tử: Thương mại điện tử đang trở thành trụ cột của kinh tế số, nên các doanh nghiệp sàn giao dịch online, bán lẻ trực tuyến đều cần đội ngũ IT hùng hậu. Nhân sự tin học ứng dụng đảm nhiệm việc xây dựng và vận hành website, ứng dụng mua sắm trực tuyến, tích hợp cổng thanh toán an toàn, và phân tích dữ liệu khách hàng nhằm tối ưu bán hàng. Nhờ họ, trải nghiệm mua sắm online được cải thiện liên tục và an ninh giao dịch được đảm bảo. Hiện nay, nhu cầu tuyển dụng nhân sự TMĐT tăng 30-50% mỗi năm, tập trung vào các vị trí vận hành sàn, phân tích dữ liệu lớn, quản lý kho thông minh, marketing số.... Điều này cho thấy nhân lực tin học ứng dụng chính là “xương sống” giúp lĩnh vực TMĐT phát triển bền vững trong môi trường cạnh tranh khốc liệt.
Kỹ năng cốt lõi của người làm tin học ứng dụng
Để đáp ứng yêu cầu công việc đa dạng nêu trên, người làm trong ngành tin học ứng dụng cần trang bị nhiều kỹ năng chuyên môn và mềm, trong đó có một số kỹ năng cốt lõi như sau:
- Lập trình cơ bản: Khả năng viết mã, phát triển phần mềm là nền tảng quan trọng. Nhân lực tin học ứng dụng thường được đào tạo về kỹ thuật lập trình, thiết kế website, phân tích và thiết kế hệ thống, cơ sở dữ liệu, v.v.. Kỹ năng lập trình giúp họ tạo ra và tùy biến các phần mềm, ứng dụng để giải quyết bài toán thực tế trong doanh nghiệp hay tổ chức.
- Quản trị hệ thống: Đây là kỹ năng vận hành và quản lý hạ tầng CNTT, bao gồm quản trị mạng máy tính, máy chủ, cơ sở dữ liệu và các thiết bị phụ trợ. Người làm tin học ứng dụng cần hiểu biết về cấu hình mạng, quản trị web server, bảo trì hệ thống để đảm bảo các dịch vụ CNTT hoạt động ổn định. Kỹ năng này đặc biệt quan trọng trong môi trường doanh nghiệp lớn hay cơ quan nhà nước với hệ thống CNTT phức tạp.
- Phân tích dữ liệu: Trong thời đại dữ liệu số, khả năng thu thập, phân tích và diễn giải dữ liệu là không thể thiếu. Kỹ năng phân tích dữ liệu cho phép nhân viên IT trích xuất thông tin hữu ích, hỗ trợ ra quyết định kịp thời. Dù làm ở vị trí nào, việc thành thạo phân tích dữ liệu sẽ giúp ghi điểm trong mắt nhà tuyển dụng và tạo giá trị cho tổ chức. Ví dụ, phân tích dữ liệu bán hàng giúp bộ phận marketing thương mại điện tử đưa ra chiến lược phù hợp, hoặc phân tích dữ liệu bệnh nhân hỗ trợ bác sĩ điều trị hiệu quả hơn.
- Sử dụng các phần mềm ứng dụng văn phòng và công cụ AI: Thành thạo tin học văn phòng (Word, Excel, PowerPoint...), các công cụ AI là yêu cầu cơ bản cho hầu hết công việc ngày nay. Kỹ năng này giúp người lao động soạn thảo văn bản chuyên nghiệp, tính toán báo cáo tài chính nhanh chóng trên Excel, thiết kế slide thuyết trình sáng tạo trên PowerPoint, v.v. . Nhiều sinh viên CNTT đôi khi xem nhẹ kỹ năng văn phòng, nhưng thực tế khi đi làm, việc sử dụng thuần thục bộ công cụ Office và các công cụ AI sẽ tăng hiệu suất và tránh được sai sót, trục trặc trong công việc.
- Kỹ năng an toàn thông tin: Cùng với sự mở rộng của không gian mạng, kỹ năng bảo mật thông tin trở nên thiết yếu. Người làm CNTT cần hiểu biết về các nguy cơ an ninh mạng, cách thức bảo vệ hệ thống và dữ liệu khỏi tấn công, lừa đảo. Nghị quyết 57 cũng chỉ rõ hiện trạng an ninh, an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu còn nhiều thách thức đối với chuyển đổi số quốc gia. Do đó, kỹ sư tin học ứng dụng phải có ý thức và kiến thức vững vàng về an toàn thông tin để đảm bảo các hệ thống số vận hành tin cậy, bảo mật.
- Kỹ năng mềm (giao tiếp, giải quyết vấn đề, tư duy phản biện): Ngoài chuyên môn kỹ thuật, các kỹ năng mềm đóng vai trò quan trọng giúp nhân viên tin học ứng dụng làm việc hiệu quả. Kỹ năng giao tiếp tốt giúp họ truyền đạt rõ ràng vấn đề kỹ thuật với đồng nghiệp không chuyên về IT. Tư duy phản biện và giải quyết vấn đề giúp tìm ra nguyên nhân sự cố và đề xuất giải pháp nhanh chóng. Bên cạnh đó, kỹ năng làm việc nhóm, quản lý thời gian, tự học hỏi... cũng cần thiết để thích nghi trong môi trường công nghệ thay đổi liên tục. Một nhân lực tin học ứng dụng có kỹ năng mềm hoàn thiện sẽ dễ hòa nhập với các phòng ban khác và thăng tiến xa hơn trong sự nghiệp.
Triển vọng nghề nghiệp và nhu cầu đào tạo nhân lực tin học ứng dụng
Với xu hướng chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, triển vọng nghề nghiệp cho nhân lực tin học ứng dụng tại Việt Nam được đánh giá là rất sáng sủa. Hầu như mọi lĩnh vực từ kinh tế đến xã hội đều đang đẩy mạnh ứng dụng CNTT, tạo ra cơ hội việc làm dồi dào cho người có kỹ năng công nghệ. Đặc biệt, mức đãi ngộ cho các vị trí IT hấp dẫn và tăng nhanh do cạnh tranh nhân sự. Nhiều kỹ sư CNTT giỏi hiện được săn đón với mức lương lên tới hàng chục triệu đồng/tháng. Thương mại điện tử và doanh nghiệp số bùng nổ cũng kéo theo nhu cầu tuyển dụng hàng loạt vị trí mới (phân tích dữ liệu, AI, vận hành hệ thống số...), đảm bảo ngành tin học ứng dụng sẽ tiếp tục “khát” nhân lực trong dài hạn.
Tuy nhiên, thách thức lớn hiện nay là chất lượng nguồn nhân lực chưa theo kịp yêu cầu thực tế. Việt Nam bước vào kỷ nguyên số với lợi thế nguồn lao động trẻ dồi dào, chi phí nhân công thấp, nhưng lợi thế này không còn đủ khi công nghệ phát triển đòi hỏi lao động chất lượng cao, hiểu biết chuyên môn và thích ứng nhanh. Theo thống kê, mỗi năm các trường đào tạo khoảng 50.000 sinh viên CNTT nhưng chỉ khoảng 30% có thể làm việc ngay, số còn lại cần được đào tạo bổ sung do kỹ năng thực hành còn yếu và chương trình học thiếu cập nhật. Khoảng cách giữa kiến thức nhà trường và yêu cầu doanh nghiệp tạo ra “lỗ hổng” về chất lượng nhân lực, khiến nhiều sinh viên tốt nghiệp phải đào tạo lại mới đáp ứng được công việc.
Trước tình hình đó, việc đào tạo bài bản nguồn nhân lực tin học ứng dụng trở nên cấp thiết. Nghị quyết 57 đã đề ra các giải pháp mang tầm chiến lược nhằm phát triển nhân lực chất lượng cao cho chuyển đổi số, như đầu tư nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo để bảo đảm nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu thời đại số. Cụ thể, cần đổi mới chương trình đào tạo theo chuẩn quốc tế, tăng cường dạy thực hành, cập nhật công nghệ mới và kỹ năng mềm cho sinh viên CNTT. Chính phủ cũng khuyến khích hợp tác công – tư trong đào tạo nhân lực số, xây dựng các trung tâm đào tạo tiên tiến về AI, an ninh mạng... nhằm thu hẹp khoảng cách kỹ năng. Bên cạnh đó, doanh nghiệp lớn đang tích cực phối hợp với trường học qua các chương trình thực tập, huấn luyện kỹ năng thực tế cho sinh viên.
Tóm lại, vị trí việc làm tin học ứng dụng ngày càng khẳng định vai trò không thể thiếu trong xã hội hiện đại của Việt Nam. Từ cơ quan nhà nước, trường học, bệnh viện đến doanh nghiệp, ở đâu có chuyển đổi số ở đó cần những “đầu tàu” tin học ứng dụng để hiện thực hóa các giải pháp công nghệ. Nhu cầu nhân lực này sẽ còn tăng cao trong tương lai gần, mở ra nhiều cơ hội việc làm hấp dẫn. Song song, nó đòi hỏi nỗ lực đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao một cách bài bản, hệ thống – đúng như định hướng của Nghị quyết 57 – để Việt Nam tận dụng được “thời cơ vàng” của cuộc cách mạng số, vững bước hội nhập và phát triển hùng cường trong tương lai.
Nguồn tham khảo: